بسمه تعالي                                              

                         ويژگي هاي پروژه به عنوان روش آموزش           

سنت يادگيري ازطريق پروژه،درآموزش وپرورش موضوع جديدي نيست.حدودصدسال پيش مربي بزرگي چون جان ديويي،برنقش فعاليت هاي عملي،تجربي ومزيت هاي آموزش دانش آموزمحور تاكيدكرد.ازآن زمان به بعد،معلمان متعددي براي غني ترساختن برنامه ي درسي وتقويت يادگيري دانش آموزان،فعاليت هاي مساله اي وبين رشته اي متعددي را طراحي وكرده ودر كلاس درس به اجرا گذاشته اند.اما در30 سال گذشته،دو عامل مهم موجب تاكيدمربيان براستفاده از اين روش شده است:

1-  تحول نظريه هاي يادگيري :باگسترش پژوهش هاي روان شناختي وعصب شناختي،الگوهاي آموزشي برگرفته ازنظريه هاي رفتارگرايي،به تدريج جاي خودرابه نظريه هاي شناختي وساختن گراداده اند.براساس اين نظريه ها،يادگيري فعاليتي اجتماعي است كه دردرون يك فرهنگ واجتماع رخ مي دهدو متاثرازتجارب قبلي يادگيرنده است.ويادگيرنده براي رسيدن به دانش آموزان وراه حل هاي جديد،بايدبه جستوجو،مذاكره، تفسيروخلق ايده بپردازد.درروش هاي آموزش منبعث از اين نظريه ها،يادگيرنده فعال، سازنده ي معني ودانش براي خويش است.ومعلم نقش حمايت كننده وحكم مربي كنارميدان را دارد.

2-     تغييرات سريع اجتماعي:

روندتحولات اجتماعي درگذشته آرام وكندبود ودانش آموزان مي توانستند،آموخته هاي خودرابعداز چندين سال دراجتماع ومحل كارخود به كار گيرند. اما امروزه تحولات اجتماعي بسيار سريع شده است ودانش آموزان براي موفقيت دراين وضع جديد،به دانش ومهارت ديگري نيازدارند.امروزه كارفرمايان انتظار دارند كه كاركناشان ، مهارت هاي لازم براي برنامه ريزي،مشاركت وقدرت برقراري ارتباط با ديگران رادارا باشند.جامعه نيز ازشهروندان انتظاردارد، مسؤليت پذير،آشنابه نقش وحقوق خودئآگاه به وضعيت منطقه اي وجهاني باشند.آموزش به روش پروژها اين امكان را را براي دانش آموزان فراهم مي كند كه به طورمداوم با محيط اجتماعي بيرون وسازمان ها در تعامل باشند  وبراي رسيدن به اهداف خود،به طور مستمر فعاليت هاي برنامه ريزي ،مشاركت وتعامل با ديگران را تمرين كنند. البته  اين تمرين، فعاليتي واقعي است وبه مانند تمرين كلاسي،حالت ساختگي ندارد.

پروژه چيست؟

پروژه شامل يك يا چند مساله وتكليف پيچيده است كه دانش آموزان از آغازكارروي آن،درگيرفعاليت هاي طراحي،تصميم گيري،حل مساله، مشاركتوتحقيق مي شوند، تابتوانند آن تكليف يا مساله ي پيچيده را حل كنند.براين اساس،روش پروژه روش آموزش نظام مندي است كه ازطريق فرايند پژوهشي گسترده حول پرسش هاي واقعي وپيچيده ،دانش آموزان رابراي رسيدن به نتايج يادگيري ترغيب مي كند.دراين روش يادگيري از كيفيت بالايي برخوردار است .زيرا ذانش آموزان را در حل مسايل جديد وپيچيده در گير مي سازد ومهارت هاي شناختي سطح بالاي آنان ،نظير تجزه وتحليل، تركيب وارزشيابي را توسعه مي دهد .روندهاوفرايندهاي اساسي زندگي ،نظير برنامه ريزي ،تصميم گيري ،مشاركت وتعامل را به دانش آموزان ياد مي دهد.ويادگيري خود انگيخته ومستقل راترغيب مي كند.

پروژه هاي آموزشي دو نوع هستند : پروژه هاي خرد وكوتاه مدت ،پروژه هاي كلان ودراز مدت.پروژه هاي آموزشي خرد ممكن است دربرگيرنده ي چندين مساله يا بخشي ازيك پرژه ي كلاان ويا مرتبط با موضوع چند درس از يك كتاب درسي باشند. اين گونه پروژه ها ،هرچند از لحاظ تربيتي براي توسعه ي برخي از مهارت هاي عمومي  اهميت دارند،ام دستاوردهاي آن ها براي حل برخي از مشكلات موردتوجه نيستند.پروژه هاي كلان ودراز مدت آموزشي،با مسايل متفاوت زندگي واقعي ومشكلات روز مره يا بنيادي مرتبط هستند.زمان زيادي براي اجراواتمام اين گونه پروژه ها دراختياردانش آموزان ومعلم قرار دارد.اين گونه پروژه ها آثارتربيتي دراز مدت براي دانش آموزان دارند وممكن است،به حل يا طرح برخي از مسايل تازه كمك كنند.با توجه به تفاوت هاي وسيع پروژه ها،روش هاي آموزش پروژه اي نيز تفاوت هايي با هم دارند.اما تمام اين روش ها،چهارمرحله اساسي زيررا در بر مي گيرد:

1-  تعيين هدف: اهداف روش آموزش پروژهاي، به يادگيري موضوع درسي محدود نمي شود،بلكه ويژگي هايي مانن مسؤليت پذيري،خوديادگيرندگي،افزايش اعتمادبه نفس،خودارزشيابي وكمك به مهارت هاي شناختي سطح بالا ،ازاهداف دراز مدت اين روش هستند بنابراين به آساني نمي توان دراين شيوه هدف هاي آموزشي رابه صورت دقيق ورفتاري بيان كرد،بلكه بهتر است،هدف ها در اين روش به صورت كلي وجامع بيان شوند.

2-     آمادگي:

روش پروژهاي يه تداركات وتهيه ي امكانات فراوان نيازدارد.بنابراين معلم بايدقبل از اجااين اقدامات را انجام دهد:

-         شناسايي وتهيه ي منابع علمي موردنياز

-         بررسي وضعيت امكانات موجودودسترسي به آنها

-         آشنايي دانش آموزان با مراحل وروندفعاليت ها

-         هماهنگي با سازمان ها ونهادهاي مرتبط

-         آشنايي كلي دانش آموزان باروش پروژه

-         تقسيم وظايف ومسؤليت ها درانجام پروژه هاي گروهي وتيمي

3-  اجرا :پس از تجهيز منابع وآماده سازي شرايط، معلم باهمفكري دانش آموزان،موضوع پروژه راتعيين مي كندوبعدازآن،ماموريت دانش آموزان آغاز مي شود.دراين مرحله،دانش آموزان مستقيماً به عمليات پژوهشي دست مي زنند.آن ها بايددراين مرحله منابع رابررسي واطلاعات مرتبط رااستخراج نمايند.پرسش نامه راتنظيم واجراكنند،مشاهده يا مصاحبه انجام دهند،ويا فعاليت هاي آزمايشگاهي كنترل شده ترتيب دهند.معلم نيز بايدبه طورمستقيم ياغير مستقيم برفعاليت هاي فراگيران نظارت كند،تعامل وارتباط بين گروه ها راتسهيل نمايد،مسايل ومشكلات دانش آموزان رارفع سازد،منابع ضروري راتهيه كندوراهنمايي هاي لازم را گوشزدكند.

4-     ارزشيابي:

مرحله ي ارزشيابي دراين روش به دوصورت تكوينيوتراكمي صورت مي گيرد.دانش آموزان دراين روش درگيري عميقي با موضوع يادگيري دارندواحتمال ارتكاب اشتباه بيشتر است.معلم ازطريق ارزشيابي تكويني،استباهات دانش آموزان راكشف وبراي اصلاح آن ها بازخوردهاي لازم را مي دهد.ارزشيابي تراكمي نيز درپايان كاربراساس ملاك هاي واضح صورت مي گيرد.ابزارهاي ارزشيابي متداول درمدارس،تنها برخي ازنتايج موضوعي پروژه راارزشيابي مي كنند،وبراي ارزشيابي ازدستاوردهاي تربيتي اين روش،انديشه ها وابزار هاي ارزشيابي ديگري موردنياز است.

مزيت هاي روش آموزش پروژه اي : 

اين روش براي آموزش برخي ازمهارت هايي نظيرخواندن،نوشتن،كارهاي عملي پايه،وحساب كردن چندان مناسب نيست ولي پس ازكسب مهارت هاي نسبي درهريك ازاين موارد،اين روش،محيطي رابراي كاربرد آن فراهم مي سازد.مزيت هاي آن،ماننداغلب روش هاي آموزشي پژوهشي محور،بسيارگسترده تر ازياددادن صرف موضوع يادگيري است.برخي ازمزيت هاي قابل توجه اين روش عبارتند از:

1-توسعه ي مهارت هاي عمومي:

هميشه ازمدرسه انتظار مي رود،مهارت هاي مرد قبول اجتماع رادردانش آموزان توسعه دهد.بنابر اين، ازمزيت هاي اين روش كه به دانش آموزان ياد مي دهد:چگونه باديگران ارتباط برقرار كند؟ چگونه مسايل زندگي خودرابه طور مستقل حل كنند؟چگونه مسايل مربوط به حرفه ي خودراطراحي نمايد؟ وچگونه براي يافتن راه حل هاي لازم براي مسايل، اقدام كنند؟

2-فهم واقعي موضوع يادگيري:

يكي از اهداف مستقيم هرروش آموزشي،ياددادن موضوع يادگيري به دانش آموزان است.دراين روش دانش آموزان بااستفاده از به كارگيري آموخته هاي خود دذ موقعيت  واقعي،تلفيق منابع اطلاعاتي گوناگون ،طرحمسايل مرتبط با موضوع يادگيري واستفاده مناسب از تجارب خود،به فهم واقعي از موضوع يادگيري دست مي يابند.

3-    توسعه ي نگرش مثبت وديدباز :

فضاي كلاس هاي درس ، شيوه هاي آموزشي مورد استفاده  وعواملي ازاين دست، موجب مي شوند كه دانش آموزان يادگيري را امري اجباري تلقي كنند وهرگز به لذت دروني حاصل ازيادگيري پي نبرند. امادراين روش، موضوع يادگيري غالباًبراساس علاقه ي يادگيرنده انتخاب مي شود وياد گيرنده با همكاري هم گروهي هاي وافرادديگر، به انجام فعاليت هاي يادگيري مي پردازد.

اميدواريم همكاران محترم پايه ي سوم ابتدايي استان با عنايت به اهميت پروژه،اقدام به ترغيب وراهنمايي دانش آموزان تحت تعليم خود نموده ودر اجراي جشنواره ي جابر بن حيان سهم ونقش به سزايي داشته  باشند.

 

تهيه وتنظيم :رضا امامي- علي رضا عليزاده سرگروه هاي درسي

 سوم ابتدايي استان آذربايجان شرقي