پشتوانه ی نظری الگوی ایفای نقش  

یک معلم با توجه به هدف های آموزشی ،محتوای درس نیاز ها و علایق دانش آموزان امکانات موجود تراکم دانش آموزی مناسب ترین شیوه را برای یک تدریس مطلوب انتخاب مینماید .سناریوی تنظیمی از الگوی ایفای نقش که از خانواده الگو های اجتماعی می باشد تهیه گردیده است . 

این الگو شاگردان را برای فهم رفتار اجتماعی نقش خود در تعملات گروهی و راه های موثر تر حل مسایل هدایت میکند. 

فانی و جرج شافتل در سال 1982 این الگو را به خصوص برای کمک به شاگردان در بررسی ارزش های اجتماعی خود و تفکر بر آنها تدوین کرده اند .همچنین میتوان از طریق آن به دانش آموزان در گرد آوری و سازمان دهی اطلاعات در باره ی مسایل اجتماعی ،رشد و همدلی با دیگران و تلاش برای بهبود مهارتهای اجتماعی کمک کرد .

وقتی تماشاگران تعارضات درونی  خود را به صورت نمایش بیرون میریزند زمانی که خود را به جای دیگران گذاشته و ایفای نقش می کنند .در واقع مشاهده گر رفتار های خوب یا بد اجتماعی می باشند و تجزیه و تحلیل ارزشها دست میزدند. اگر تحلیل درستی از ارزشها صورت پذیرد ایفای نقش ها ارزشها را مشخص می سازد . و با درک این موضوع که رفتار هرکس در خدمت ارزش های اوست دانش آموز میتواند ارزش های درست اجتماعی را شناخته و به تغییر نقش خود (در صورت نا مناسب و ضد ارزشی بودن )بپردازد .  تخلیه هیجانی یا رهایی احساس هنگام استفاده از این الگو در زمینه های درمانی که با عنوان نقش گذاری روانی برای ایجاد نوعی دگر گونی به کار میرود مهم است در این حالت از برخورد های عاطفی و رفتاری استفاده ی اساسی در تغییر رفتار صورت میگیرد . در مقابل کاربرد های درمانی این الگو استفاده های آموزشی و پرورشی از ایفای نقش خود را به سوی تشخیص احساسات سوق میدهد .

به عقیده ی شافتا ایفای نقش به همان اندازه که بر محتوای عقلی تاکید دارد از احساسات و عاطفه نیز دور نمی باشد .فرض دیگر که مشابه فرضیه ها ی الگوی بدیعه پردازی میباشد ،بیان میدارد که میتوان با استفاده از گروه عواطف ،نظرات را به سطح هوشیاری آورد و ارزشهای آن را تقویت کرد . عکس العمل های به وجود آمده توسط گروه های همسال در کلاس می تواند نظریات جدیدی را آشکار سازد و جهت هایی را برای رشد و تغییر فراهم آورد .این الگو اهمیت گوش دادن به افراد همسان را تقویت می نماید .فرض آخر بیان می دارد که جریانات روانشناختی پنهان در فرد با ترکیب خود جوش نمایش و تحلیل که در بردارنده ی نگرش ها ،ارزش ها و نظام عقیدتی شخص است ،میتواند به سطح هوشیاری کشانده شود و فرد با شناخت آنها و مقایسه با رفتار دیگران میتواند بر نظام اعتقادی خود کنترل پیدا کندو چنین تحلیلی میتواند به افراد در ارزش یابی نگرش ها و ارزشها و نتایج عقاید خود و در صورت لزوم تجدید نظر در آنها کمک کند.

انچه که مهم است تجزیه و تحلیل ارزش هاست . اگر تجزیه و تحلیل ارزشها به درستی انجام گیرد ایفای نقش ارزشها را آشکار میسازد . با درک این مطلب که رفتار شما در خدمت ارزش های شماست از کاوشگری آغاز میشود .

(سخنرانی شافتل به معلمان پالوآلتومی 1969 دکتر بهرنگی،الگوهای تدریس فصل 11)

 

دکتر بهرنگی میگوید:«هنگام کار با یکدیگر انرژی جمعی به وجود می آوریم که آن را جمع-افزاری می نامند. خانواده الگو های اجتماعی تدریس برای برخورداری از جمع های یادگیری از مزیت این پدیده ی بوجود آمده است .موضوع مدیریت در کلاس است .توسعه ی فرهنگ مثبت مدرسه در فرآیندی همراه با توسعه راههای منسجم مولـد تعامل و هنجار های حامی فعالیت های جدی یادگیری صورت میگیرد .   (دکتر بهرنگی الگو های تدریس ،فصل 2 صفحه 60)

تجارب مشترک و تعمیم

   بحث و ارزش یابی

     نمایش دوباره

     بحث و ارزشیابی

            نمایش

 آماده ساختن مشاهده گران

     پردازش صحنه

گزینش شرکت کنندگان

    گرم کردن گروه

 به مراحل اگوی ایفای نقش در جدول زیر توجه کنید:                                      

 ایفای نقش با تطبیق مناسب میتواند به عنوان

یک الگوی موثر برای دانش آموزان در هر سنی

مورد استفاده قرار گیرد. 

با هم اجرای گام های این الگو در یکی از دروس

تعلیمات اجتماعی توجه کنید . 

            تهیه و تنظیم :علیرضا علیزاده اسلامی

 الگوی تدریس پایه سوم ابتدایی   ماده درسی:تعلیمات اجتماعی

عنوان یا موضوع تدریس : اطاعت از قانون (صفحه 24 الی 28)کتاب

هدف کلی : آشنایی با مفهوم اطاعت از قانون و مقررات

 اهداف :

 دانشی  :   1- ضرورت وجود قانون را بیان می کنند .

             2- اطاعت از قانون را به عنوان نشانه ی یک رفتار خوب توضیح

              میدهند.

             3 – آثار مثبت اطاعت  از قانون را بیان کرده و نمونه هایی از آن را  

              بر میشمارند.

 نگرشی :

            1 - به اطاعت نمودن از قانون نگرشی دید مثبت پیدا می کنند .

            2 – درباره ی شخصیت های قصه قضاوت میکند و رفتار آنها را از

            نظر قانون ارزیابی میکنند.

           3 -  به کسب اطلاعات جدید درباره ی قانون علاقه نشان میدهند .

           4 – به رعایت قانون و مقررات در امور روز مره زندگی علاقمند

           میشوند.

 مهارتی:

 

1-              قانون و مقررات  را در رفت و آمد به مدرسه رعایت می کنند.

2-              در نقش کسی که قانون را رعایت میکنند ،ایفای نقش میکنند.

3-              در نقش کسی که قانون و مقررات را رعایت نمیکند،ایفای نقش میکنند .

 

روش و الگوی تدریس : الگوی ایفای نقش (فانی ،جرج شافتل ،1982) به روش مشارکتی و فعال

وسایل مورد نیاز : کتاب درسی،گچ،تخته سیاه،تخته پاک کن،چراغ قوه،شبرنگ

سوت،لباس پلیس و تصاویری از دانش آموزان با انضباط و بی انضباط،علایم راهنمایی

 

شرح مبسوط فعالیت های معلم و دانش آموز در مراحل تدریس (آمادگی ،ارایه مطالب ،جمع بندی ،خلاصه گویی و ارزشیابی پایانی ) به همراه مدت زمان هر مرحله

ارزشبابی تشخیص: از دروس قبلی مردم برای زیارت مزار چه کسی به شهر قم میروند ؟جهت اصلی را بگویید ؟  نام دونفر از زنان بزرگ اسلام را بگویید ؟ 

مرحله آمادگی (یا ایجاد انگیزه ): سلام و احوال پرسی ،رسیدگی به وضع روحی و جسمی فراگیران،حضور غیاب ،روخوانی درس جلسه ی قبل و از روی کارت های رنگی دانش آموزان را گروه بندی و در گروه ها مشخص میشوند تا دانش آموزان با همیاری و مشورت یکدیگر در بحث به طور منظم شرکت کرده و سر گروه ها نظرات گروهشان را ارایه دهند.و با نشان دادن تصاویری و با نشان دادن تصاویری از دانش آموزان با انضباط در دانش آموزان ایجاد انگیزه میکنیم .(5 دقیقه)

ارایه ی مطلب :

معلم با پرسیدن سوالاتی از قبیل : بچه ها شما در مدرسه چه وظایفی دارید ؟

و اگر به وظایف خودتان عمل نکنید ،اوضاع مدرسه چگونه خواهد بود ؟ آنها را  درگیر درس  جدید می کند و اعضای گروه با هم مشورت  کرده و پاسخ می دهند .(20 دقیقه)

 جمع بندی :

 نظرات گروه ها که متفاوت می باشند جمع بندی و سپس تلخیص آنها توسط یکی از دانش آموزان نوشته و تک تک این نظرات توسط معلم با کمک دانش آموزان نوشته و تک تک این نظرات توسط معلم با کمک دانش آموزان بررسی و پاسخ های صحیح ارایه میشود.(10 دقیقه)

 خلاصه گویی:

 در آخر از گروه ها می خواهیم خلاصه ی مطالبی که در کلاس بحث شده را برای دانش آموزان باز گو کنند و معلم گفته های آنها را کامل می کند.(5 دقیقه)

 ارزش بابی پایانی :

 بعد از اتمام درس جدید معلم سوالاتی از دانش اموزان میپرسد تا میزان یادگیری و علاقه ی آنها مشخص می شود.و تکالیف منزل که قبلا نوشته و تکثیر یافته به فراگیران داده می شود . (سوالاتی در سطوح دانشی مهارتی ،نگرشی تنظیم شده که در آخر الگو نیز می باشد ) . مدت 7 دقیقه

 تعیین تکلیف : برای هر گروه تعیین تکلیف می کنیم مدت 2 دقیقه

دادن پیک دانش آموزی ک مدت 1 دقیقه

 شروع و ارایه ی درس جدید:

 امروز میخواهیم درسی را بخوانیم که در مورد وظایف و رعایت آن در مدرسه و بیرون از مدرسه می باشد .من میخواهم از شما بچه های گلم سوالاتی بپرسم ،اعضای گروه با هم مشورت کنند و پاسخ دهند.

قبل از سوال تصاویری از دانش آموزانی که قوانین مدرسه را رعایت می کنند و آنهایی که رعایت نمیکنند را نشان داده و از آنها میخواهیم با دقت به تصاویر نگاه کنند.و بعد به سوالات معلم پاسخ دهند.

 

 معلم : بچه های خوبم ما در مدرسه چه وظایفی داریم ؟

نماینده ی گروه 5:خوب درس بخوانیم

نماینده گروه 3 :همدیگر را اذیت نکنیم .

نماینده گروه4 : به مدیر ،معلم و معاونان احترام بگذاریم .    

 نماینده گروه6: باید کلاس و مدرسه را پاکیزه نگه داریم .

نماینده گروه7 : به نظر من فقط باید درس بخوانیم . 

معلم : بله بچه های خوبم ما در مدرسه وظایف زیادی داریم که شما به تعدادی از آنها اشاره کردید.شما باید به قوانین مدرسه آشنا باشید و آنها را رعایت کنید.

 معلم : حالا یک سوال دیگر : اگر به وظایف خودتان در مدرسه عمل کنید.

اوضاع مدرسه تان چطور خواهد بود ؟

نماینده گروه 5: مدرسه ی ما منظم نخواهد بود .

نماینده گروه 7 : تعدادی از دانش آموزان بقیه را اذیت خواهند کرد .

نماینده گروه 1 : دانش آموزان به حرف معلم خود گوش نمیکنند .

نماینده گروه 6  : دانش آموزان خوب درس نمیخوانند.

نماینده گروه 4 : به نظر من اگر ما دانش آموزان قوانین مدرسه را رعایت نکنیم تلاش و کوشش مدیر ،معاون و معلم نیز بی فایده خواهد بود.

 معلم : آری دانش آموزان خوبم اگر تک تک شما به وظیفه خود در مدرسه عمل نکنید وضع مدرسه آشفته و بی نظمی و شلوغی مدرسه را فرا خواهد گرفت.

                                           گزینش شرکت کنندگان

 در کلاس معلم از قبل ، گام دروم ( انتخاب شرکت کنندگان ) را انجام داده است . آنها داوطلبانه خود را برای ارایه ی نمایش در نقش های گوناگون مانند دانش آموز (مرتضی) ، دوست دانش آموز ( محمد) ، پلیس (امین ) اماده شده اند.

                                                     پردازش صحنه

 تصاویر وسایل یا عکس در سناریو نصب میگردد تا بر روشن شدن صحنه ی نمایش در نظر خوانندهخ کمک کند.

                                            آماده کردن مشاهده گران

  معلم : بچه های خوبم شما در ضمن اینکه به نمایش نگاه میکنید در مورد نقش های ایفا گران بیشتر توجه کنید و در باره ی نقش های بچه ها بعد از تمام شدن نمایش بحث و گفتگو  خواهیم کرد . شما نظرات خودتان را بیان کنید

                                                 اجرای نمایش

 یک قسمت از حیاط چهار راهی خط کشی شده است . امید چراغ قوه ای را که قبلا شبرنگ سبزی  به آن چسبانده است به دست میگیرد و آن را روشن میکند

علی در نقش راننده ی ماشین در حال حرکت کردن است . بچه ها از مدرسه خارج میشوند . در این هنگام مرتضی پدرش را دآن طرف خیابان میبیند و با عجله از خیابان عبور میکند .رضا در نقش پلیس سوت میزند اما مرتضی توجهی نمیکند.

 محّمد:  مرتضی نرو خطرناک است .

مرتضی : نترس چیزی نمیشود

پدر مرتضی : نیا مرتضی جان ،چراغ راهنمایی سبز است .مواظب باش در همین موقع مرتضی با یک ماشین تصادف میکند و به زمین می افتد . پلیس سوت میزند تا ماشین ها توقف کنند . پدر مرتضی با نگرانی به پیش پسرش می آید.   

مرتضی : آی پاهام درد میکند .

محمّد : مرتضی جان آخه چرا با عجله از خیابان گذشتی ؟ مگر نمی بینی چراغ راهنمایی سبز است .

پدر مرتضی : پسرم حالت خوب است ؟

مرتضی : بله من اشتباه کردم . باید به حرف معلم مان گوش میکردم .

محمّد : دوست خوبم احترام به قانون به نفع ماست . 

پدر مرتضی ،پسرش را به بیمارستان برد پاهای مرتضی تا دو ماه در گچ ماند و نتوانست به مدرسه برود .

                                               بحث و ارزشیابی

 معلّم : به نظر شما چرا مرتضی در خیابان دوید .

نماینده ی گروه 4 : چون در آن طرف خیابان پدرش را دید.

نماینده ی گروه 6 : به نظر من با چراغ راهنمایی آشنایی نداشت و به سوت پلیس توجه نکرد .

معلم : اگر شما به جای مرتضی بودید چگونه عمل میکردید ؟

نماینده ی گروه 3 : آرام از خیابان عبور میکردم .

نماینده ی گروه 5 : با دوستم عبور میکردم .

نمایندهی گروه 7 : هنگام عبور از خیابان با علامت دست از راننده ها میخواستم بایستند

نمایندهی گروه 6 : از پلیس می خواستم در عبور از خیابان به من کمک کند .

 معلّم : دانش آموزان  عزیز من فکر میکنم با توجه به اظهار نظر کلی شما به نظر میرسد  که باید نمایش دیگری را انجام می دهیم تا شما بیشتر با قانون آشنا شده و تاثیر آن را در زندگی ببینید.

                                            گام 7 اجرای نمایش دوباره

 دانش آموزان داوطلبانه خود برای اجرای نمایش در نقش های دانش اموز (مرتضی ) ، دوست دانش آموز (محمّد) ، پلیس ( رضا،) راننده ی ماشین علی و چراغ راهنما ( امید ) پدر مرتضی (امین)  اماده کرده اند.

 یک قسمت از حیات مدرسه خط کشی شده است . امید چراغ قوه ای را که قبلا شبرنگ سبز به آن چسبانده است به دست میگیرد و آن را روشن می کند .علی در نقش راننده ی در حال حرکت است.

بچه ها از مدرسه خارج میشوند در این هنگام  مرتضی ،پدررش را در آن طرف خیابان میبیند و میخواهد بدود و پیش پدرش برود. محمد (دوست مرتضی ) دستش میگیرد و مانع دویدن او به سمت خیابان میشود .مرتضی با تعجب دلیل کار محمد را میپرسد!

 مرتضی : محمد پدرم آنجاست . میخواهم به پیشش بروم . چرا نگذاشتی ؟

محمد : مرتضی جان الان چراغ راهنمایی سبز است یعنی فقط ماشین ها حق حرکت دارند.

گروه 2 : در قسمتی از خیابانی که محل خط کشی نباشد و سرعت ماشین ها در انجا زیاد است.

معلم : اگر شما به جای محمد بودید چه کار هایی انجام میدادید.

گروه 6 : دوستم را راهنمایی میکردم .

گروه 3 : قبل از خارج شدن از مدرسه دست دوستم را می گرفتم .

                               8 و ارزشیابی و فعالیت دوباره

 معلّم : حالا اگر اکثر شما یعنی قانون و مقررات راهنمایی و رانندگی را فهمیدید گروه ها نظرات خود را بیان کنند.

 گروه 1 : ما نباید وقتی چراغ راهنمایی اتومبیل ها سبز است از خیابان عبور کنیم

گروه 2 : راهنمایی محمد باعث شد که مرتضی محمد تصادف کند.

گروه 3 : باید به پلیس احترام بگذاریم و به راهنمایی های پلیس توجه کنیم .

گروه 4 : وقتی چراغ راهنمایی اتومبیل ها قرمز باشد از خیابان عبور کنیم .

گروه 5 : به نظر من محمد دوست خوبی برای مرتضی بود .

گروه 6 : ما باید از محل های خط کشی شده عبورکنم .

گروه 7 : ما باید به قانون احترام بگذاریم و رعایت کنیم .

معلم : آفرین به همه ی گرو ه ها که خوب توجه کرده اید به هر گروه 200 امتیاز تعلق میگیرد.و اگر گروهی به   1500 امتیاز برسد جایزه میگیرد.

 دانش آموزان متن درس را مطالعه میکنند . معلم قبلا سوالاتی را در زمینه ی قانون و مقررات و رعایت آن به صورت کتبی تنظیم نموده و برای پاسخگویی به دانش آموزان می دهد .(سوالات به ضمیمه ی سناریو در صفحه 14 می باشد

 امیر رضا : ما باید با رعایت قانون محیطی آرام و شاداب را برای خود و دیگران ایجاد کنیم .

یاشار: من اگ ببینم بچه ها  به هنگام روشن بود چراغ سبز اتومبیل ها می خواهند از خیابان عبور کنند مانع رفتنشان می شوم .

مهیار : اگر همه از قانون و مقررات اطاعت نکنند ، هم به خود و هم به دیگران زیان میرسانند.

آرمان : ما باید در همه ی کارها ا قانون اطاعت کنیم . 

                                          9   تجارب مشترک و تعمیم

 معلّم : کسی میتواند یک ماجرا و یا یک خاطره یا یک داستان کوتاه در مورد « اطاعت از قانون » بیان کند ؟

 امین : من پارسال دوستی داشتم که هر روز دیر به کلاس می آ مد . من هر روز قبل از آمدن به مدرسه به او زنگ میزدم و وادارمیکردم که زود آماده شده و به مدرسه بیاید و یک دانش آموز با انضباطی باشد .

محمد رضا : من هفته ی گذشته در خانه ی عمویم مهمان بودم . وقتی داشتم از پنجره ی اتاق بیرون را نگاه میکردم .چند پسر بچه در خیابان دیدم که در حال توپ بازی بودند.

من از آنها خواستم که در خیابان که محل رفت و آمد ماشینها ست بازی نکنند چون خیابان محل بازی نیست و هر لحظه ممکن بود ماشین بیاید و با آنها تصادف کند .

 دانش آموزان توسط دوستانشان تشویق میشوند و معلم به گروههای آنها که همکاری خوبی داشته اند جایزه میدهد.

 فعّالیّت های خارج از کلاس :

 با هماهنگی مدیر مدرسه ، با اداره ی راهنمایی و رانندگی میخواهیم که یکی از ماموران دعوت ما را پذیرفته و در مراسم صبحگاهی مدرسه حضور یافته و در مورد قانون و رعایت آن راهنمایی های لازم را ارایه دهد.

-   با هماهنگی مدیر مدرسه و نیروی انتظامی یا اداره ی راهنمایی و رانندگی دانش آموزان را به آنجا ببریم تا از نزدیک با کارهای آنها آشنا شوند.

                                             تعیین تکلیف برای منزل

 -  از گرو ه های 2،4و 7 خواسته میشود که روزنامه دیواری در مورد علایم راهنمایی رانندگی و اطاعت از قانون تهیه کنند و بیاورند.

-   از گروه های 1 و 3 خواسته میشود که از علایم راهنمایی را که در آخر درس چاپ شده است را ترسیم و به کلاس بیاورند و مفاهیم آنها را بیان کنند . که محل عابر پیاده نیز در آن مشخص باشد بسازند و بیاورند.

-  هریک از دانش آموزان نیز به صورت انفرادی چند قانون را که باید در مدرسه رعایت کنند بنویسند و بیاورند. 

                       جدول سوالات ارزش یابی بر اساس حیطه های دا نشی

             مهارتها ، نگرش ها  درس « اطاعت از قانون»   پایه سوم

ردیف

موارد

دانشی

نگرشی

مهارتی

1

خط سفید مخصوص وسایل نقلیه در چهار راهها چیست؟

    *

 

 

2

چراغهایی که به رنگ سبز در چهار راه است میتواند توضیح بدهد ؟

    *

 

 

3

هنگام عبور از خیابان باید از کجاها عبور کنیم ؟

    *

 

   *

4

آیا از قانون و مقررات پیروی می کند؟

 

    *

 

5

آیا به یادگیری علایم راهنمایی علاقه نشان میدهد؟

  

    *

 

6

موقع عبور از خیابان از محل خط کشی شده میگذرد؟

 

 

   *

7

آیا اطرافیانتان را ملزم به رعایت قوانین میکند ؟

 

    *

 

8

ایا با محل بازی در کوچه و سایر نقاط آشناست ؟

    *

 

 

9

چگونه پیاده شدن از اتومبیل را که درست میباشد نشان دهد؟

   

 

    *

۱0

این تصویرنشان دهنده کدام رنگ از چراغ راهنمایی برای اتومبیل هاست؟   

     *

 

 

11

شکل تابلوی علامت خطر را رسم کنید؟

 

    *

 

  * 

 منابع و مآخذ :

 1-  روش تدریس علوم اجتماعی ، دانشسراهای تربیت معلم ، نشر کتا بهای درسی 1379

2-  الگوهای تدریس جدید چاپ پنجم ترجمه دکتر محمد رضا بهرنگی  (انتشارات تابان )

 3-  مقاله ی آموزشی راهبرد های نوین یادو هما – یادگیری ، سهیلا حاجبی اسحاق (گروه های آموزشی اداره ی کل آموزش و پرورش شهر تهران .سال تحصیلی 74 -75 )          

4-  آموزش راههای یادگیری ، الگوی ایفای نقش (بررسی ارزشها و رفتار اجتماعی ) ،سهیلا حاجبی اسحاق 

                                                                        تهیّه و تنظیم : علیرضا علیزاده اسلامی

                                                                             ( سر گروه استانی پایه سوم )

 

+ نوشته شده در  یکشنبه 1387/11/20ساعت 20:29  توسط سرگروه های پایه سوم  |